U prostorijama VKBI 9. januara 2026 godine održana Javna tribina “Svesrpski sabor – udar na ustavni poredak Bosne i Hercegovine”

Vjeće Kongresa bošnjačkih intelektualaca je 09. januara 2026. godine je organizovalo tribinu pod naslovom: „Svesrpski sabor – udar na ustavni poredak BiH“ čiji je uvodničar bio dr. Harun Išerić. Tribina je održana na dan kada se obilježava neustavni Dan Republike Srpske, kako bi se ukazalo na posljedice koje ima uspostavljanja Svesrpskog sabora i donošenja Deklaracije u junu 2024. godine po ustavnopravni poredak i vladavinu prava u BiH. Svesrpski sabor predstavlja formalizaciju narativa o postojanju „srpskog sveta“, pod plaštom specijalnih paralelnih odnosa entiteta RS i Srbije. S obzirom da je za 2026. godinu najavljeno održavanje novog Svesrpskog sabora, tribina je imala za cilja da na novo alarmira bh. stručnu i opću javnost, kao i nosioce javne vlasti, o provedbi Deklaracije.

Od 2024. godine do januara 2026. godine, provedbu Deklaracije je karakterisalo: (1) nastojanja da se ujednači pravni sistem Republike Srpske sa onim Republike Srbije, (2) zajedničko obilježavanje različitih datuma u godini, vezanih za isključio tradiciju i historiju srpskog naroda, (3) formiranje novih ili obnavljanje starih zajedničkih tijela kao i novi javnih ustanova u Republici Srpskoj.

Entitet Republika Srpska i Srbija su zloupotrebom ustavnog mehanizma specijalnih paralelnih odnosa, donijeli Deklaraciji i cijeli niz provedbenih akata te kreirali različite institucije, a sve s ciljem nasilne srbizacije i pravoslavizacije entiteta i suštinskog ustavnog povrata RS za pređašnje stanje – iz 1995. godine – koje je postojalo prije donošenja i provođenja odluka Ustavnog suda BiH o konstitutivnosti naroda; naziva gradova i mjesta u RS i obilježavanja praznika, svetkovina i Dana RS. Pored toga, Deklaracijom i njenom provedbom, entiteta RS se miješa u isključive nadležnosti države BiH, te dovodi u pitanje suverenitet, teritorijalni integritet, međunarodni subjektivitet i političku nezavisnosti države BiH. Desetine usvojenih memoranduma o saradnji između različitih tijela javne vlasti entiteta RS i Srbije ukazuje da Deklaracija nije benigni politički i proklamativni akt, već obavezujuću akt, čiju provedbu organi RS shvataju kao svoju pravnu i političku obavezu.

Sve to ukazuje da pitanje postojanja Svesrpskog sabora, njegove Deklaracije i njene provedbe je za državu BiH pitanje vladavine prava i poštivanja Ustava BiH, a naročito ustavnih principa konstitutivnosti naroda, zabrane diskriminacije, sekularizma, lojalnosti entiteta državi BiH te konačnosti i obaveznosti odluka Ustavnog suda BiH.

Na ovakve protivustavne upade u pravni poredak BiH izostala je adekvatna reakcija domaćih vlasti tako i Ureda Visokog predstavnika, koji je ranijih godina nadgledao provedbu specijalnih paralelnih odnosa i intervenisao kada bi oni bili protivni Dejtonskom mirovnom sporazumu. Osim verbalne reakcije PIC-a, druge reakcije nije bilo. S druge strane, pred Ustavnim sudom BiH je jedino uspješno ospored Zakon o dopuni zakona o upotrebi zastave, grba i himne RS, dok ustavobranitelji nisu ispitali ustavnost Deklaracije i na desetine donesenih provedbenih akata.

U zaključcima sa tribine, Vijeće Kongresa bošnjačkih intelektualaca poziva institucije države BiH da preispitaju nelojalno ponašanje entiteta RS-a i da preduzmu odgovarajuće mjere. Posebna je obaveza na ustavom ovlaštenim predlagačima da izvrše svoju ustavnu zadaću i zatraže ustavnosudsku ocjenu spornih akata. Također, ukoliko državne institucije zbog zloupotreba veto mehanizama i kvoruma, ne mogu na odgovarajući način odgovoriti nasrtaljima Svesrpskog sabora na vladavinu prava u BiH, pozivamo druge državne institucije, naročito Ministarstvo vanjskih poslova BiH da strateški djeluju radi upozoravanja međunarodne zajednice o opasnostima koje po regionalnu stabilnost i suverenitet BiH predstavlja djelovanje Svesrpskog sabora, i kao takvo je samo u interesu Ruske Federacije koja je pozdravila održavanje Svesrpskog sabora. Entitet Federacija BiH također ne može ostati nijem na podrivanje Dejtonskog mirovnog sporazuma od strane RS i Srbije. U konačnici, pravna nauka treba koristeći svoj instrumentarij i kategorijalni aparat demaskirati zloupotrebu instrumenata javnog prava u svrhu podrivanja Ustava BiH.